klechdy | Lektury


Jest to piękna opowieść wyjaśniająca, skąd na ziemi wzięła się pieśń czyli muzyka i śpiew. Okazuje się bowiem, że Bóg stworzył bardzo ładny świat, z falującymi morzami, lądami koloru czekolady, na nich góry przysypane śniegiem, u podnóża kwitnącą różnymi kolorami roślinność, zwierzęta, ptaki i ludzi, lecz zapomniał dać im głosu. Wszędzie panowała więc cisza, było niemo i smutno. Król ptaków, orzeł, również przyzwyczaił się do tej ciszy, l wszystko toczyłoby się dalej tak samo, gdyby przypadkiem orzeł nie wzbił się bardzo wysoko i nie dofrunął do nieba. Ujrzał tam, jak aniołowie z wiązki pereł biorą po jednej do ust i rozpoczynają śpiewy. Ptak zachwycił się anielskimi trelami, ze wzruszenia płakał i śmiał się. Gdy powrócił na ziemię, było mu smutno, nic z otaczających wspaniałych rzeczy nie cieszyło go. Chował się po dzikich szczytach, znikał gdzieś na całe dnie i nikt ze zwierząt nie mógł mu pomóc. Myśl o śpiewie dręczyła go do tego stopnia, że postanowił ukraść naszyjnik z pereł. Zakradł się więc do nieba, gdy aniołowie pokładli się spać, ostrym dziobem i szponami otworzył szkatułkę i wykradł sznur pieśni. Przy tym skrzywił mu się dziob i wygięły szpony. Ale nie doniósł pereł na ziemię. W powietrzu sznurek pękł i drogocenne klejnoty rozsypały się. Jedna z pereł wpadła do morza i zaczęło ono śpiewać. Inna potoczyła się w las i zaszemrał strumyk. Najwięcej z nich zostało połkniętych przez ptaki. Odtąd ich śpiew rozbrzmiewa wokół i uprzyjemnia życie. Ludzie też zyskali na tej zdobyczy. Zaczęli mówić, mogli nawet śpiewać, nieme dotąd instrumenty przemówiły. Wprawdzie perły po kilku dniach „roztopiły się i w mgle wieczornej uniosły się znów do nieba”, jednak pieśń pozostała. Orzeł okazał się Prometeuszem ludzkości. Tak jak tamten ukradł bogom na Olimpie ogień i podarował ludziom, tak ptak wzbogacił ziemię o śpiew. Ten motyw wędrowny dobroczyńcy powtarza się w mitach i legendach. Istnienie więc na ziemi śpiewu, muzyki, talentu muzycznego zawdzięczamy królowi ptaków. Trudno byłoby sobie wyobrazić życie bez świergotu małych wróbelków, radosnego oznajmiania wiosny przez skowronka, czy wieczornych trelów słowika. Smutno byłoby bez dźwięków wydawanych przez instrumenty muzyczne, czy bez pięknych pieśni, jakie zawsze towarzyszyły ludziom. Każdy z nas otrzymał perłę pieśni. Jedni, jak wielcy kompozytorzy czy artyści, większą, inni całkiem małą. Jedno jest pewne: pieśń „towarzyszy w smutku i weselu, przy pracy i w boju”.


Legendy i podania są utworami zbliżonymi zarówno treścią, jak i formą do baśni. Występuje w nich powiązanie elementów realistycznych z fantastycznymi (np. smoki, syreny, bazyliszki, spersonifikowane zwierzęta, diabły, duchy). Najczęściej również zwycięża dobro, zło zostaje ukarane. Różnica polega na tym, że w legendach czas i miejsce akcji są zlokalizowane i zawierają chronologię historyczną. Są również silniej związane z realiami społeczno-obyczajowymi konkretnego środowiska.
Pierwsze wiadomości o życiu pradawnych Słowian pochodzą z kroniki Wincentego Kadłubka. Zamieszczone w niej legendy o Lechu, Popielu, Piaście i Kraku opowiadają o organizacji plemiennej naszych przodków, istotnych faktach historycznych (rządy Popielą i Piasta), zakładaniu miast polskich (Gniezno, Kraków), bohaterach reprezentujących uznawane społecznie wartości (Wanda, co nie chciała Niemca). Wśród podań liczną grupę stanowią te, które dotyczą miast, zamków, jezior, rzek i gór i wyjaśniają okoliczności ich powstania oraz nazw. Według jednego z nich Morskie Oko powstało z oka, które wypłakała zrozpaczona córka po wyklęciu jej przez ojca, gdyż wyszła za mąż za cudzoziemca. Tatry to w rzeczywistości zamienione w głazy po klątwie wojewody Morskiego pola, łąki, lasy i pałace, zaś siedem stawów tatrzańskich powstało z łez księżnej opłakującej śmierć swoich dzieci. Wiele zamków i pałaców posiada swoje legendy o duchach i zjawach pojawiających się nocą na murach. Bohaterami podań są również wyjątkowe postacie, które zasłynęły z jakichś nadzwyczajnych umiejętności lub czynów (Janosik, Twardowski). Przyjęcie chrześcijaństwa wzbogaciło literaturę polską o opowieści fantastyczne o podkładzie religijnym. W legendach święci i aniołowie wędrują po wsiach i miastach obdarzając magicznymi darami ludzi dobrych i ubogich, karząc złych i okrutnych. Podania! legendy stanowią ważną rolę w dorobku kulturalnym narodu. Są przede wszystkim zasobem wiedzy o życiu naszych przodków, ich kulturze, obyczajach i otaczającym ich świecie.

Oprócz wymienionych, w utworze poznajemy także innych bohaterów podziemnej, heroicznej walki z okupantem. Jest tu Zeus – Leszek Romański, Oracz – Tadeusz Mirowski, Anoda – Jan Rodowicz (dowódca sekcji „butelki” w akcji pod Arsenałem), Słoń -Jerzy Gawin, Orsza – Stanisław Broniewski, Wesoły – Zygmunt Baczyński – i wielu innych młodych ludzi. Już od pierwszych dni [...]

„Iliada” opowiada o dziesięcioletniej wojnie między Grekami (Acha-jami) a mieszkańcami miasta Troja. W literaturze greckiej z czasów starożytnych można wyczytać dokładną historię tej wojny. Troja – to potężne miasto-państwo na zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej. Jej założycielem był podobno Ilos (stąd wywodzi się druga nazwa – Ilion i stąd bierze się tytuł eposu Homera). Z czasem [...]