Legendy i podania są utworami zbliżonymi zarówno treścią, jak i formą do baśni. Występuje w nich powiązanie elementów realistycznych z fantastycznymi (np. smoki, syreny, bazyliszki, spersonifikowane zwierzęta, diabły, duchy). Najczęściej również zwycięża dobro, zło zostaje ukarane. Różnica polega na tym, że w legendach czas i miejsce akcji są zlokalizowane i zawierają chronologię historyczną. Są również silniej związane z realiami społeczno-obyczajowymi konkretnego środowiska.
Pierwsze wiadomości o życiu pradawnych Słowian pochodzą z kroniki Wincentego Kadłubka. Zamieszczone w niej legendy o Lechu, Popielu, Piaście i Kraku opowiadają o organizacji plemiennej naszych przodków, istotnych faktach historycznych (rządy Popielą i Piasta), zakładaniu miast polskich (Gniezno, Kraków), bohaterach reprezentujących uznawane społecznie wartości (Wanda, co nie chciała Niemca). Wśród podań liczną grupę stanowią te, które dotyczą miast, zamków, jezior, rzek i gór i wyjaśniają okoliczności ich powstania oraz nazw. Według jednego z nich Morskie Oko powstało z oka, które wypłakała zrozpaczona córka po wyklęciu jej przez ojca, gdyż wyszła za mąż za cudzoziemca. Tatry to w rzeczywistości zamienione w głazy po klątwie wojewody Morskiego pola, łąki, lasy i pałace, zaś siedem stawów tatrzańskich powstało z łez księżnej opłakującej śmierć swoich dzieci. Wiele zamków i pałaców posiada swoje legendy o duchach i zjawach pojawiających się nocą na murach. Bohaterami podań są również wyjątkowe postacie, które zasłynęły z jakichś nadzwyczajnych umiejętności lub czynów (Janosik, Twardowski). Przyjęcie chrześcijaństwa wzbogaciło literaturę polską o opowieści fantastyczne o podkładzie religijnym. W legendach święci i aniołowie wędrują po wsiach i miastach obdarzając magicznymi darami ludzi dobrych i ubogich, karząc złych i okrutnych. Podania! legendy stanowią ważną rolę w dorobku kulturalnym narodu. Są przede wszystkim zasobem wiedzy o życiu naszych przodków, ich kulturze, obyczajach i otaczającym ich świecie.