Akcja powieści rozgrywa się w starożytnym Egipcie, w XI wieku przed Chrystusem. Okoliczności te zdradza autor już na wstępie: „Poniższe opowiadanie odnosi się do XI wieku przed Chrystusem, kiedy upadła dynastia dwudziesta, a po synu Słońca, wiecznie żyjącym Ramzesie XIII, wdarł się na tron i czoło swoje ozdobił ureusem wiecznie żyjący syn słońca Sanamen-Herhor, arcykapłan Amona”. Zdanie to streszcza całą akcję powieści. Jest to bowiem historia rządów Ramzesa XII (u schyłku życia) i jego syna Ramzesa XIII. Nie są to postacie historyczne. Archeolodzy i historycy współcześni ustalili, że wśród władców egipskich nie było faraonów o tym imieniu i numerze, istniał jedynie Herhor, który objął władzę po Ramzesie XI. Autor powołał do życia fikcyjne postacie, ale nie przeszkadza to czytelnikowi poznać realia życia starożytnego Egiptu. Narrator utworu z dużą wiedzą geograficzną przemieszcza się po terytorium północno-wschodniej Afryki, informuje o panującym tam klimacie, rodzaju gleb, porach roku uzależnionych od wylewów Nilu. Poznajemy religię Egipcjan, przekrój społeczny państwa, w którym mieszkają chłopi i niewolnicy, żołnierze i dostojnicy kościelni. Jesteśmy świadkami ciężkiej pracy ludu zamieszkującego tereny nad Nilem, uzależnionego od kaprysów tej groźnej rzeki. Narrator zna nie tylko realia historyczne, ale również nastroje panujące wśród Egipcjan i myśli występujących w powieści bohaterów. „Faraon” ukazuje ponadczasowe mechanizmy funkcjonowania państwa, prawa rządzące polityką, sprawowaniem władzy, społeczeństwami. Tematem powieści jest bowiem walka o władzę, konflikt między władzą świecką (faraon) a władzą religijną (kapłanami). Młody Ramzes XIII pragnie przywrócić władzy królewskiej dawną rangę, usiłuje wzmocnić potęgę militarną i ekonomiczną państwa, zapewnić ład i porządek, a także dobrobyt ludowi. Nie udaje mu się zrealizować tego zadania. Zabrakło mu umiejętności politycznych, wyobraźni, nie potrafił wykorzystać wewnętrznych konfliktów dla swoich celów, działał zbyt gwałtownie i pochopnie. Bardziej przenikliwy i ostrożny kapłan Herhor doskonale zna mechanizmy rządzące państwem, sprytnie wykorzystuje własną wiedzę i w ten sposób manipuluje ciemnym, niewykształconym narodem. Dlatego Ramzes musi przegrać.
Powieść H. Sienkiewicza powstała w okresie zaborów, gdy na terenach zajętych przez Prusy nasiliła się akcja germanizacyjna i polityka antypolska, godząca w podstawy trwania Polaków (powstanie osławionej Hakaty, sprawa Wrześni, ustawa uwłaszczeniowa z 1908 roku). Usiłując podtrzymać rodaków na duchu, pisarz odwołał się do wydarzeń z historii: konfliktu polsko-krzyżackiego i wielkiego zwycięstwa polskiego oręża nad [...]
„Iliada” opowiada o dziesięcioletniej wojnie między Grekami (Acha-jami) a mieszkańcami miasta Troja. W literaturze greckiej z czasów starożytnych można wyczytać dokładną historię tej wojny. Troja – to potężne miasto-państwo na zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej. Jej założycielem był podobno Ilos (stąd wywodzi się druga nazwa – Ilion i stąd bierze się tytuł eposu Homera). Z czasem [...]