Lektury » Dzieciństwo w literaturze

Janko muzykant

admin — Wed, 10 Feb 2010 08:33:08 +0000

Akcja noweli rozgrywa się w XIX wieku na wsi polskiej. Tytułowym bohaterem jest dziesięcioletni syn komornicy wiejskiej, ciężko pracującej na ziemi dziedzica i samotnie wychowującej syna. Krótkie dzieciństwo Janka było niezwykle smutne. Urodził się wątły i chorowity. Sąsiadki myślały, że wkrótce umrze, dlatego ochrzciły go w domu. Jednak chłopak przeżył i mimo licznych chorób do czwartego roku życia, udało mu się „w jakim takim zdrowiu” doczekać kolejnych lat. Zawsze był jednak chudy ,„z brzuchem wydętym a zapadłymi policzkami”. Często głodował ,„gdy matula nie mieli co ani do pieca włożyć, ani do garnka”. Jego ubiór stanowiła koszulina przepasana krajką i słomiany kapelusz. Od najmłodszych lat musiał ciężko pracować. Pasał bydło, zbierał jagody i zioła w lesie. Matka kochała g go „po swojemu, ale biła dość często i zwykle nazywała odmieńcem”. Nie miała z niego „pociechy, bo i do roboty był ladaco”. Zimą siadywał za piecem i popłakiwał z zimna i głodu.„Na przednówku (…) przymierał głodem, bo żył najczęściej surową marchwią.” Janko był dzieckiem niezwykle wrażliwym na muzykę. Chciwie przysłuchiwał się wszystkim dźwiękom pochodzącym z otaczającej go przyrody.„W polu grała mu bylica, w sadku pod chałupą świergotały wróble, aż się wiśnie trzęsły. Wieczorami słuchiwał wszystkich głosów, jakie są na wsi i pewno myślał sobie, że cała wieś gra. Jak posłali go do roboty, żeby gnój rozrzucał, to mu nawet wiatr grał w widłach”. Słuchał wieczornej muzyki dochodzącej z łąk, w kościele wsłuchiwał się w dźwięki organów. Wymykał się nocą do karczmy i skulony pod oknem podziwiał utwory grane na skrzypkach i basetli. „Gdy tylko mógł słyszeć skrzypki, czy to na dożynkach, czy na weselu jakim, to już dla niego było wielkie święto.” Zrobił sobie nawet prymitywny instrument z gonta i końskiego włosa, lecz nie wydawał on dźwięków tak pięknych, jak te w karczmie. Prości i niewykształceni mieszkańcy wsi nie rozumieli jego zainteresowania muzyką. Złośliwie przezwali go: „Janko Muzykant”. Nie dostrzegali, że jest to dziecko wrażliwe i utalentowane muzycznie, którym należy zająć się, kształcić i umożliwić rozwijanie talentu. Nie miał się tym kto zająć. Na opłacenie nauki nie stać było zapracowaną matkę. Córka dziedzica zachwycała się uzdolnionymi artystami we Włoszech, natomiast nie dostrzegała możliwości rozwijania talentów ubogich dzieci chłopskich.

„Dzieciństwo” – Leopolda Staffa

admin — Thu, 04 Feb 2010 08:33:04 +0000

Sonet przenosi nas w świat dzieciństwa. Jest wspomnieniem dziecinnych lat podmiotu lirycznego (można sądzić, że jest to sam poeta, sugerują to zaimki: memu, mi oraz czasowniki w pierwszej osobie: zbierałem, wejdę, gromadziłem). W tej chwili ten dorosły mężczyzna z rozrzewnieniem wraca do przeszłości i przypomina drobne elementy z lat szczęścia i radości, które teraz wydają mu się snem. Czuje się w tym wierszu tęsknotę i żal, że lata te minęły bezpowrotnie. W pamięci zostały jedynie ślady zamknięte w obrazach: stara studnia, zepsute zegary, strych, zżółkła księga, zasuszony kwiat, zardzewiałe klucze. Dla dziecka, jakim był kiedyś podmiot liryczny, stanowiły one świat pięknej baśni. Metafora „były dzieciństwu memu lasem czarów” przywołuje wizję skupiska drzew, miejsca niezwykłego, które kryje w sobie wiele tajemnic. Las może przerażać i zachwycać jednocześnie. W lesie czarów wszystko może się zdarzyć. Stara studnia może zawierać wejście do tajemniczej krainy, mogą w jej głębi żyć dziwne stwory. Imaginacja i wyobraźnia dziecka wyczarowują przecież obrazy niezwykłe, zaczerpnięte ze świata baśni. Zepsuty zegar leżący gdzieś na strychu zatrzymuje czas, pozwala przenieść się w inny wymiar. Sam strych zresztą to kraina tajemniczych rekwizytów, gęstwina zakamarków i nie odkrytych tajemnic. Stary, zardzewiały klucz otworzy drzwi do niezwykłych przestrzeni zamieszkałych przez niesamowite, pełne grozy stwory. Klucz to przecież „dziwny dar darów”, rzecz niezwykle ważna w krainie wyobraźni. Teraz te stare klucze, pocztowe marki, księga z zasuszonymi niezapominajkami leżą bezużyteczne, nikomu niepotrzebne, smutne. Przywołują jedynie wspomnienie dzieciństwa, chwil szczęśliwych, bezpiecznych, a jednocześnie tajemniczych i pięknych. Dzieciństwo – to „podróż szalona po świecie” „pełne przygód odjazdy we wszystkie świata częście”, „sen słodki, niedorzeczny, jak szczęście (…) jak szczęście”. Dziś pozostały tylko skarby zgromadzone na strychu, pożółkłe, zardzewiałe, zepsute przedmioty, nie należące już do realnego świata. Czas przeminął, umknął gdzieś w nieznane, jedynie jego niewielka cząstka ukryła się w tych starych, zapomnianych przedmiotach.

Chłopcy z placu broni

admin — Fri, 29 Jan 2010 08:33:01 +0000

Powieść węgierskiego pisarza opowiada o dzieciństwie grupy chłopców mieszkających w robotniczej dzielnicy Budapesztu. Pochodzą oni z ubogich rodzin, wolny czas spędzają na zabawie na zamkniętym placu otoczonym kamienicami, zwanym Placem Broni. O to miejsce właśnie toczy się spór między inną grupą chłopców, nazywaną Z Czerwonoskórymi (lub Czerwonymi Koszulami). Próbują oni odebrać grupie Janosza Boka ich teren zabaw. Stosują przy tym nie zawsze zgodne z zasadami metody. Zaczyna się od zabrania chłopcom z Pla-:u Broni flagi. W odpowiedzi na tę zniewagę Boka, Nemeczek i Czonacosz organizują wyprawę do Ogrodu Botanicznego, siedziby swoich Drzeciwników. Potajemnie dostają się na wyspę i obserwują narady Dziecko i dziedńtwo, dom rodzinny grupy Feriego Acza. Odkrywają wśód nich swego kolegę Gereba i domyślają się, iż jest on zdrajcą. Dohodzi do wielkiej bitwy obu stron. Chłopcy przygotowują się do tej kmfrontacji bardzo dokładnie. Tak jak w normalnym wojsku są wśród nici generałowie, adiutanci, zwiadowcy. Budują na placu szańce, fortec, gromadzą bomby z piasku. Bitwa kończy się zwycięstwem chłopcóv z Placu Broni. Powieść kończy się smutno, bo umiera Nemeczek, olważny mały bohater. Plac zostaje odebrany, zaczynają się na nim prace budowlane. Na nic zdała się ofiarna obrona tego ukochanego prze chłopców miejsca. Wśród bohaterów utworu zdecydowanie wyróżnia się Erno Nemeczek. Jest wśród swoich kolegów nijmniejszy i najsłabszy, sprawia wrażenie młodszego od nich. Cechuje co nieśmiałość i pewna niezaradność. Gdy inni nadają sobie wysokie stopie wojskowe, on nie śmie upomnieć się o jakąkolwiek rangę, zostaje zwykłym żołnierzem. Ale to chłopak niezwykle uczciwy, prawdomówny i sprawiedliwy. Powszechnie uważany za tchórza, bo nie lubił się bić ani kłócić, wykazuje kilkakrotnie swoją odwagę. Podczas wyprawy do Ogrodu Botanicznego śmiało ujawnił się i powiedział, co myśli o metodach postępowania przeciwników i o zdradzie Gereba. W czasie ucieczki musiał ukryć się w pojemniku z zimną wodą. Wcześniej wpadł do wody, wsiadając do łódki.Te wydarzenia stały się przyczyną jego choroby. Marzył o tym, by zasłużyć sobie na stopień oficerski. Umiał dotrzymać słowa, nikomu nie powiedział o zdradzie Gereba. Otwarcie przyznawał się do swego strachu przed grupą Feriego Acza. Cenił sobie przyjaźń z Boka, cieszył się, że przywódca grupy właśnie jego obdarza zaufaniem. Niezwykle silnie przeżył zapisanie jego nazwiska małymi literami w księdze związku Kitowców. N ie mógł udowodnić swej niewinności, gdyż obiecał Boce dochowanie tajemnicy o zdradzie Gereba. Bardzo kochał Plac Broni i nie chciał go oddać przeciwnikom. Swoją odwagą podczas wystąpienia przeciw Czerwonoskórym zaimponował nawet Feriemu Aczowi i zyskał jego uznanie. Podczas bitwy, chociaż chory, zjawił się na miejscu walki i przyczynił się do zwycięstwa.

Anielka w literaturze

admin — Sat, 23 Jan 2010 08:32:28 +0000

Anielka jest mądrą dziewczynką. Z obserwacji i podsłuchanych rozmów orientuje się w sytuacji majątkowej rodziny. W charakterze ojca dostrzega liczne rysy. Nie może pogodzić się z krzywdą i niesprawiedliwością. Bardzo przeżywa stratę swego najlepszego przyjaciela – psa Karusia. Lituje się nad bitą przez ojca Magdą, zaprzyjaźnia się, ofiarowuje jej nawet to, co bardzo lubi – wstążeczkę, ozdobę szyi. Próbuje także wpłynąć na postępowanie Gajdy. Swoją wrażliwością i dobrym sercem zdobywa jego uznanie. Dlatego ratuje on ją, brata i matkę z płonącego domu. Dziewczynka próbuje zrozumieć postępowanie ojca, ale jej brak doświadczenia życiowego oraz szlachetny charakter powodują, że czuje się jedynie zdziwiona, zaskoczona. Przeczuwa tylko, że dzieje się coś bardzo złego. Buntuje się przeciw nierównemu traktowaniu ludzi przez pana Jana. Razi ją prośba ojca o napisanie listu do bogatej ciotki przy jednoczesnym złym potraktowaniu innej ubogiej krewnej. Dzieciństwo Anielki jest tragiczne. Zamiast szczęścia rodzinnego, miłości i beztroski zaznaje jedynie zmartwień, kłopotów i dręczących niepokojem myśli. Osamotniona w pełnym nieszczęść domu, w nikim nie może znaleźć wsparcia i pomocy, czuje się bezbronna i zagubiona. Sytuacja zmusza ją do radzenia sobie z problemami ludzi dorosłych. Wiadomość o zgonie matki powoduje jej śmierć. Anielka jest postacią wyjątkową, nieprzeciętną. Spotykają tragiczny los. Splot nieuniknionych zdarzeń odbiera jej beztroskie dzieciństwo, ukochany dom, przyjaciół oraz niszczy bezlitośnie zaufanie w prawość najbliższych. Haniebna zdrada ojca złamała dziewczynkę wcześniej niż choroba, której właściwym źródłem była rozpacz.

Alicja w Krainie Czarów

admin — Thu, 14 Jan 2010 08:09:45 +0000

Powieść angielskiego matematyka powstała w drugiej połowie XIX wieku. Pierwotnie były to opowieści snute przez autora podczas wycieczek po Tamizie z zaprzyjaźnioną dziewczynką Alicją, córką dziekana z Oxfordu. Później zostały spisane i wydane drukiem. Dziś książkę uznaje się za jedno z arcydzieł literatury światowej. Bohaterką utworu jest siedmioletnia Alicja, mieszkająca w dziewiętnastowiecznej Anglii. To osóbka nad wyraz ciekawa i odważna. W pogoni za dziwnym Królikiem wpada do nory, potem po zjedzeniu magicznych ciastek, które mogą zmniejszać (lub zwiększać) jej wzrost, dostaje się do niezwykłej krainy. Jej mieszkańcy pochodzą z talii do kart. Władzę w tym miniaturowym miasteczku sprawuje Król i Królowa Kier, a dworzanie to istoty o imionach wziętych z kart (Walet, Dwójka, Trójka) lub udziwnione zwierzęta (np. Źółwiciel). W powieści zdarzają się różne trudne do wyjaśnienia sytuacje. Odbywa się na przykład dziwny proces sądowy, który nie ma nic wspólnego ze sprawiedliwością. W utworze nie obowiązuje żadna logika. W grze w zabawki z Kapelusznikiem pada całkiem bezsensowne pytanie: Dlaczego kruk jest podobny do biureczka? Również nielogiczne są poczynania i słowa bohaterów. Stanowią całkiem oderwane od siebie, nie powiązane więzią przyczynowo-skutkową fakty. Panuje tu totalny absurd i czytelnikowi nasuwa się pytanie, jaki jest sens książki. A dzieje się tak dlatego, że cały utwór stanowi konwencję snu, objaw wyobraźni i reguł sennego marzenia. Konwencją są tu również dialogi bohaterów, w których posługują się oni „słowami walizkami”- wyrazami o podwójnym znaczeniu albo takimi, które brzmią zabawnie, a nic nie znaczą.