Utwory zawarte w zbiorze powstały w oparciu o ludowe wierzenia prostego wiejskiego społeczeństwa. Wywodzą się z legend i opowieści popularnych wśród gminu. Opierają się o baśniowe wyobrażenia świata pozazmysłowego, wiarę w istnienie duchów, zjaw, istot z „tamtego” świata, udziwnionych mieszkańców rzek i jezior, diabłów i upiorów. Ballady Mickiewicza obfitują w takie fantastyczne, nierealne stwory. Jest to mieszkanka dawnego miasta Świteź, córka Mendoga, która wraz z innymi kobietami, dziećmi i starcami została zatopiona, gdy na bezbronnych napadły ruskie wojska. Za przyczyną sił nadprzyrodzonych niewinni ludzie zostali zamienieni w rosnące nad brzegami powstałego jeziora kwiaty o nazwie car. Gdy rośliny te próbowali zerwać ruscy wojownicy, spotkała ich śmierć. Po latach wyłowiona z wody Świtezianka opowiada historię swego miasta i przyczynę odgłosów dochodzących z dna Świtezi. Ostrzega także przed naruszaniem spokoju istot zamieszkujących jezioro. Świtezianką jest również bohaterka innej ballady. Przybiera ona postać pięknej, tajemniczej dziewczyny i spotyka się potajemnie w lesie ze strzelcem. Zakochany w niej młodzieniec składa miłosne przysięgi, obiecuje być zawsze wiernym. Ale Świtezianka nie wierzy słownym obietnicom chłopca. Nie dając mu się rozpoznać, pojawia się przed jego oczyma na jeziorze i kusi go swymi wdziękami. Młodzieniec zapomina o swej ukochanej z lasu, o obietnicach i przysięgach. Za zdradę musi ponieść zasłużoną karę. Zemsta Świtezianki jest okrutna. W balladzie „Lilie” duch zabitego przez złą żonę rycerza mści się na morderczyni i braciach -zdrajcach. Na jego grobie wyrastają lilie. Gdy ubiegający się o rękę kobiety rycerze zjawiają się z naręczami tych kwiatów w kaplicy, zjawa z innego świata dokonuje okrutnej zemsty. Bohaterem utworów Mickiewicza jest również diabeł oraz legendarna postać Twardowskiego. Ten sprytny i przebiegły szlachcic zawiera z Mefistofelesem układ. Za obietnicę oddania duszy do piekła diabeł służy Twardowskiemu, daje mu czarodziejską moc, wykonuje wszystkie jego rozkazy. W balladzie ten legendarny bohater potrafi przechytrzyć czarta i wyjść zwycięsko ze wszystkich opałów, a szatan ulęknie się kobiety, złej, kłótliwej żony Twardowskiego. Z fantastyką spotykamy się również w balladzie „Rybka”. Skrzywdzona przez złego dziedzica Krysia kończy swe życie w rzece. Moce nadprzyrodzone zamieniają ją w rybkę. Codziennie wieczorem wyłania się z wody, przybiera kobiecą postać, by nakarmić swoje dziecko. Potem z powrotem staje się rybką i ginie w wodnych odmętach. Ona również wymierza sprawiedliwość na złym dziedzicu: jego i żonę zamienia w skałę.